PANIEK & DE PANIEKCIRKEL

HOE ONTSTAAN PANIEKAANVALLEN EN PANIEKGEVOELENS?

De meeste paniekklachten ontstaan naar aanleiding van lichamelijke gevoelens (lichaamssensaties). Mensen voelen plotseling klachten als druk op de borst, steek op de borst, duizelig, knikkende knieën, trillen, verkramping, desoriëntatie, afwezigheid. Deze klachten –die in de meeste gevallen- volstrekt onschuldig zijn en een gevolg zijn van stress (weinig slaap, veel werk, zorgen, ingrijpende gebeurtenissen) worden geïnterpreteerd als voorbodes van direct dreigend gevaar met betrekking tot de lichamelijke gezondheid. Druk op de borst wordt bijvoorbeeld gezien als een signaal van een naderend hartinfarct, duizeligheid wordt gezien als een teken dat flauwvallen zal volgen en knikkende knieën wordt geïnterpreteerd als naderend door de benen zakken. Patiënten met paniekklachten vallen dus ten prooi aan rampgedachten: op basis van onschuldige lichamelijke symptomen concluderen zij dat er een ramp zal volgen. Als gevolg daarvan worden zij steeds angstiger en daardoor nemen de lichamelijke symptomen toe wat gezien wordt als een bewijs voor de rampgedachte en de paniek slaat toe

Schematisch:

(onschuldig) symptoom à aandacht richten op symptoom (‘dit is niet goed!’)à toename van symptomen à rampgedachte à paniek!!

Patiënten raken vervolgens in paniek. Daarnaast gaan zij –omdat zij gaan geloven dat hun rampgedachte zal uitkomen- allerlei situaties vermijden (b.v. autorijden of naar de winkel gaan) waarin de symptomen zich kunnen voordoen. Dat noemen we vermijdingsgedrag. Zij dagen de rampgedachten niet meer uit maar gedragen zich alsof de rampgedachten kloppen. Dan is de cirkel rond en gaan zij steeds minder doen en zich steeds meer terugtrekken.

Behandeling: gedragsexperimenten (exposure)

Het doel van een therapie is dat patiënten hun rampgedachten gaan onderzoeken door de voorspellingen te toetsen. Patiënten zoeken situaties op waarbij de symptomen optreden (b.v. duizeligheid opwekken door snel in en uitademen) en gaan na of zij inderdaad flauwvallen (als dat de rampvoorspelling is). Door te ervaren dat de ramp niet uitkomt neemt de angst af en uiteindelijk worden de symptomen die aanleiding geven tot de rampgedachten ook minder.

Steven Meijer

April 2008